Đến với xã Niêm Sơn tỉnh Tuyên Quang trong những ngày đầu Năm mới Bính Ngọ 2026, du khách sẽ được thưởng thức, chiêm ngưỡng Lễ hội Lồng tồng - một lễ hội mang ý nghĩa tâm linh, độc đáo, giá trị nhân văn của dân tộc Tày nơi đây.
Trải quan nhiều thế hệ, ngày nay người Tày ở xã Niêm Sơn, tỉnh Tuyên Quang vẫn lưu giữ được những giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc thể hiện qua lễ hội Lồng tồng truyền thống. Theo phong tục, vào những ngày sau Tết Nguyên đán, từ mùng 6 Tết đến ngày Rằm tháng Giêng hàng năm là ngày tổ chức Lễ hội Lồng tồng, một lễ hội mang tính tập thể, sinh hoạt cộng đồng.
Ngay từ sáng sớm Đồng bào dân tộc Tày ở 2 thôn Niêm Đồng và Bản Tồng đã cùng nhau chuẩn bị mỗi nhà một mâm cỗ cúng gồm xôi, gà, thịt lợn, cá sông, bánh chưng, cặp bánh chưng Tày và các loại bánh kẹo, bánh khảo, xôi ngũ sắc..... Các mâm lễ được xếp thẳng hàng trước lễ đài. Chủ lễ là thầy mo người Tày của thôn đứng trước mâm lễ khấn tạ ơn trời đất, thần linh đã phù hộ cho dân bản một năm mới an khang tốt lành.
Sau phần nghi lễ được thầy cúng đứng ra làm lễ thì tiếp tục sẽ là phần hội trong Lễ hội Lồng Tồng của dân tộc Tày nơi đây. Đây được xem là phần thu hút nhiều du khách tham gia nhất vì được gần gũi với dân làng, tham gia vui chơi cùng dân làng. Các trò chơi dân gian mang đậm dấu ấn của người dân nơi đây: ném còn, đánh yến, kéo co, nhảy bao bố, hát cọi.... trong đó trò chơi thu hút đa số du khách nhất chính là trò thi ném còn.
Ném còn là trò chơi rất phổ biến trong các lễ hội làng truyền thống của người dân vùng bản, sẽ được chơi ở một khu đất khá rộng rãi và được dựng lên bởi một ngọn tre cao vun vút, và sẽ đặt một vòng tròn ở phía trên để ném. Nhiệm vụ của người chiến thắng chính là phải ném quả còn trúng chiếc vòng tròn được treo trên đỉnh cao vút. Người dân tộc Tày còn quan niệm rằng nếu quả còn trúng vạch đích và khiến cho miếng vải bọc trên đó bị rách thì năm đó mọi người dân trong bản sẽ được che chở bảo vệ, được thần tiên ban phước, mọi việc suôn sẻ, vận may đến gần.
Lễ hội Lồng tồng là một hình thức sinh hoạt văn hóa dân gian mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, thể hiện khát vọng của người dân trong sự hoà hợp trời đất, âm dương; cầu mong cho cuộc sống khỏe mạnh, no đủ, vạn vật sinh sôi. Những trò chơi trong lễ hội thể hiện nét đẹp tâm hồn phong phú, gắn với thiên nhiên, gắn với những tập tục văn hóa lâu đời của nhân dân.
Gìn giữ nguyên vẹn nét văn hóa độc đáo của dân tộc trong cuộc sống của người Tày ở Niêm Sơn nói chung và Lễ hội Lồng tồng của dân tộc tày của tỉnh Tuyên Quang nói riêng là một điều rất đáng trân trọng.
Với tín ngưỡng tâm linh, Lễ hội Lồng tồng là một kho tàng văn hóa hết sức phong phú và độc đáo, chứa đựng những giá trị văn hóa tinh thần đậm nét nhân văn, độc đáo của dân tộc Tày trong những ngày đầu Xuân. Qua đó, góp phần bảo tồn văn hóa dân tộc Tày trong nền văn hóa các dân tộc Việt Nam phong phú, tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.
Quang Tơn
